Günün Haberleri   |   Giriş sayfam yap  |   Favorilere ekle   |   Künye   |   İletişim   |   Sitene haber ekle 31 Mart 2020 Salı 
 
iga-2019-1
Unifree-2019
Ana Sayfa Havacılık Haberleri Röportaj Türkiye'den Dünyadan Videolar Seyahat Rotası
   
  Osman Gazi Baykal ogba3234@hotmail.com   
TÜRKİYE’DE ÜRETİLEN PLANÖRLER ve İLK UÇUŞLARININ TARİHÇESİ
18 Şubat 2020 Salı

A) AMATÖR GİRİŞİMLER:

1) GALATASARAY LİSELİ GENÇLER: 1931 yılında Galatasaray Lisesi fizik-kimya öğretmeni Fransız asıllı Maurice Bayen ülkesinden bir planöre ait çok ayrıntılı planları getirtir ve okulda planör yapımıyla ilgili bir dernek kurar. Sivil Pilot Vecihi Hürkuş okula davet edilip danışman olarak yardım istenir, takiben bu derneğe başkan olarak seçilir.

Okulda yavaş yavaş plana göre üretim aşamasına geçilir. Ancak plan detaylarına çok sıkı uyulmadığı için 150 kg'lık boş ağırlık yerine yaklaşık iki kat ağırlıkla model tamamlanır. Bitmiş planörün kanatları sökülerek Merter-Maltepe arasında bir tarlaya götürülür. Burada tekrar montajı tamamlanıp son kontrolları yapılır. Başlangıçta planörü insan gücüyle çekme denenir. Elbette pilot mahalline hiç uçuş bilgisi ve planör deneyimi olmayan öğretmen oturur. İnsan gücüyle çekişte başarılı olamayınca motosiklet yardımıyla planörü çekme denenir. Ancak o yöntemle de planör havalanamaz, sökülerek okula dönülür. Ertesi hafta sonu tekrar monte edildikten sonra bu kez bir taksiye bağlı halatla çekme teşebbüsü gerçekleşemeyince, son olarak kamyon yardımıyla havalanma denenir. Fransız öğretmenin içinde bulunduğu planör havalandıktan kısa bir süre sonra takla atar. Öğretmen kendini hemen aşağıya atar. Akabinde planör de ters olarak toprağa düşer. Zemin çamurlu ve yumuşak olduğu için öğretmene bir şey olmazken planör hafif hasarlanır. Olaydan sonra planör tekrar kamyona yüklenerek Yeşilköy meydanına götürülür.

Daha sonra İstanbul’a sefer yapan Fransız CIDNA şirketi (bugünkü Air France’ın ilk kuruluş yıllarındaki adı. Y.N.) aracılığıyla kauçuk çekme halatı temin edilir. Küçük bir tamirattan sonra Fransız havayolunun pilotları Yeşilköy’de birkaç uçuş yaptıktan sonra planör bir köşede unutulur…

2) GÖZTEPELİ GENÇLER: Göztepe semtinden dört arkadaş İsmail Türsan, Vedat Baykurt, abisi Cevat Baykurt ve marangoz Kemal bir araya gelip planörle uçma planları yaparlar. Ardından tıpkı Galatasaraylı öğrenciler gibi Vecihi Hürkuş’a danışırlar. Bu arada Cevat ve İsmail, Vecihi Hürkuş’un sivil-özel uçuş okulunda uçakla uçuş dersleri almaktadırlar. Planör yapma fikrini olumlu bulan Vecihi, gençlere bir de planör planı verir. (Bu planın Vecihi Hürkuş’un kendi tasarımı olduğu sanılmaktadır. Y.N.) Göztepeli gençler plana sadık kalarak işe girişirler. Erenköy Kız Lisesinde alt katında tahsis edilen yerde planörün üretimine başlarlar. Mart 1934 tarihinde tamamladıkları planöre “Kleopatra” adını verirler.

16 Mart 1934 günü, Galatasaray Lisesi öğretmeni Maurice Bayen’den aldıkları kauçuk çekme halatı ve ayrıca planörü taşımak için yaptıkları iki tekerlekli araba-römork ile Göztepe’nin arkasındaki Uzunçayır’a (günümüzde Ziverbey ile E-5 yolu arasında kalan yer. Y.N.) giderler. Kendi aralarında çektikleri sıra kurasında ilk uçuşu İsmail, saat 16.00'da yapar. Yaklaşık 25 metre yükselip 200 metre kadar yatay uçtuktan sonra yere salimen iner. Ardından Vedat ve Cevat sırayla planörde uçarlar. Kemal’e sıra gelince hava karardığı için uçuşu iptal ederler. Planörün kanatlarını söktükten sonra yine iki tekerlekli arabaya yükleyip Vedat’ın evindeki uygun bir kömürlüğe götürürler.

Haber ertesi günü Akşam gazetesinde yayınlanınca Başbakan İsmet İnönü’den bir de tebrik telgrafı alırlar. Planörcü gençler on gün sonra ikinci uçuşlarını yaparlar. Fırsat buldukça bol bol uçan gençler, yazın uçuş mesafesini bir kilometreye kadar geliştirirler. Ağustos 1934'te Ferit planör uçuşunda kaza geçirir. Takla atan planör hasarlanırken Ferit’te yaralanır. İleriki günlerde planörü tekrar tamir ederler. Onarıldıktan sonra altı kez uçuş yaparlar. Yükseköğrenimlerine devam eden gençler planörü bir köşede unutunca, zaman içinde çürüyerek yok olur.

3) ALMAN LİSESİ: 1933 yılında İstanbul Alman Lisesinde okuyan Turgut Atakol’un anılarından okula gelen bir Alman mühendisin başkanlığında grup oluşturularak planör yapımına girişildiğini öğreniyoruz. Turgut’un yanısıra okul öğrencilerinden Ferit Orbay, Mukbil Aykut ve Alman asıllı Hans Boscheinen’den kurulu ekip, okulun çatı katında bulunan çamaşırhanesinde işe koyulurlar. Mühendis Krug, Almanya’dan Zötling tipi planörün detaylı planlarını getirmiştir. Ayrıca malzemelerin bir kısmı planla birlikte Almanya’dan taşımıştır. Malzemeleri tik ağacı, özel keten bezi ve yapıştırıcılarla başlayan üretim aşamasında Alman Mühendis Krug’un nezaretinde Nisan 1934'te planörü tamamlanır. Bu arada Göztepe’deki başarılı planör uçuşu haberleri ilk olma hayallerini silse de gençlerin uçma hevesleri aynen devam etmiştir. Planörün montajı, çatı katının elverişli olmaması nedeniyle Bomonti Bira Fabrikasında tahsis edilen bir sundurmada tamamlanmıştı.

Alman Lisesi öğrencilerinin yaptığı planörün uçuşu

Grup lideri Mühendis Krug öğrencilerden, planörle uçuş için ailelerinden imzalı izin kâğıtları getirmelerini ister. Her ne kadar aileler projeden haberdar olmalarına rağmen öğrenciler uçuş izni için velilerine bir türlü başvuramazlar ve izin kâğıtlarını kendileri imzalarlar. Ancak okul müdürü velilerin imzalarını okul belgeleriyle karşılaştırınca sahtekârlık olarak nitelendirdiği durum için öğrencileri azarlar. Velilerden bir türlü izin kâğıdı alınamayınca mühendis Krug sadece kendisinin uçacağını söyler.

Kâğıthane’yle Hürriyet Abidesinin sırtlarına sökerek götürdükleri planörü öğrenciler orada tekrar monte ederler. Kauçuk halatı öğrencilerin çektiği ve içinde mühendis Krug’un bulunduğu planör, yeterli hıza erişemediği için havalanamaz. Planör tekrar sökülerek fabrikaya götürülür. Birkaç hafta sonra bu kez kamyonla aynı yere götürülen planörü, öğrenciler tekrar monte ederek uçuşa hazırlayıp son kontrollerini tamamlarlar. Bu kez kamyonetin arka tekerleğinin dışına bir makara ekleyip, arka tekerlekleri kriko ile havaya kaldırırlar. Boşa dönen arka tekerleğin çevirdiği makaraya sarılan halatla planör çekilir. Bu düzeneği planlayıp uygulayan mühendis Krug, rahatça havalandıktan sonra on dakika kadar süren uçuşun ardından yere güvenle iner. Tekrar sökülen planör fabrikaya götürülür.

Daha sonra Göztepeli gençlerin planörleriyle kaza geçirdiği haberi üzerine Alman Lisesinin planörü Göztepe’ye nakledilir. 3 Ağustos 1934 günü mühendis Krug kendi planörleriyle uçuş yapar. Ardından Alman Liseliler planörlerini Göztepe’de bırakırlar. Ancak hiç ilgilenmedikleri planörle oradaki gençler birkaç yıl daha uçtuktan sonra bir köşede unutulur.

Öte yandan Zafer Orbay’a göre 1934 yılında Alman Lisesinde Nazi propagandasıyla birlikte kollarına gamalı haç bandı takan bazı gençlerin Alman mühendis Krug’un etrafında yer almaları, diğer Türk öğrencileri arasında planör faaliyetine ilgisiz kalmalarına neden olduğunu belirtmiştir.

4) E. ALİ YILDIZ: 1932 yılında Bursa’da Ali Yıldız, kendi planladığı planörün yapımına girişmişti. Bursa Ziraat Okulunun arkasındaki boş ahırı üretim atölyesi olarak kullanma iznini almıştı. Ali Yıldız anılarında projesini geliştirmeden önce kuşları ve uçuşlarını uzun uzun incelediğini belirtmişti. 1934 yılında tamamladığı planörün havalanmak için tıpkı bisiklet gibi pedalları vardı. Projeye göre ortadan eklemli ve içe doğru kavisli kanatların yarısı havayı çekecek, pilotun çevirdiği pedal gücüyle aksi yönde hareketli kanatların diğer yarısı da çekilen havayı iterek uçuşu sağlanacaktı. Dolayısıyla modelin kalkış için çekici, vinç veya başka bir uçağa ihtiyacı yoktu.

Yaklaşık ağırlığı 100-130 kg. ve her bir kanadı 6'şardan 12 metre uzunluğundaydı. Malzeme olarak kontrplak, kalın keten bezi ve emayit kullanılmıştı. Ayrıca kanatlarla kuyruğa kumanda edecek levyesi vardı. İki önde, bir de kuyrukta olmak üzere üç tekerleği vardı. 1933 yılında ilk deneme uçuşunu gerçekleştirir. Ancak planör hızlanmaya başlayınca alabora olarak devrilip kırılır.

Ali Yıldız hatalarından ders alarak ve kırılan planörün bazı malzemelerini de kullanarak ikinci benzer modelini yapar. Mayıs 1934'te tamamladığı planörünü bu kez Bursa ile Mudanya arasındaki Fethiye köyü yakınlarında eğimli bir arazide dener. Bayır aşağı hızlandırdığı II. modeliyle birkaç kez sıçramayı başaran Ali Yıldız, bunun 100 metre kadar sürdüğünü de eklemişti.

Fethiye köyünde bir yıl kadar denemelerini sürdüren Ali Yıldız her seferinde planöründe bir takım değişiklikler yapar. Sonuçta insan gücüyle havalanabilmenin çok zor, neredeyse imkânsız olduğuna kanaat getirir. Ne ki, ek bir kuvvetle havalandıktan sonra planörün uçabilmesi için rüzgâr-hava akımlarına ihtiyaç duyduğunu, bunların yokluğunda hareketli kanatlarla uçuşu sürdürebileceğini anılarında belirtmişti.

Devam edecek...


E-posta   Facebook   Twitter     Yazdır   Önceki sayfa   Sayfa başına git  
YORUMLAR    Toplam 3 yorum var, 3 adet görüntüleniyor. Onay bekleyen yorum yok.
 

Küfür, hakaret içeren; dil, din, ırk ayrımı yapan; yasalara aykırı ifade ve beyanda bulunan ve tamamı büyük harflerle yazılan yorumlar yayınlanmayacaktır.
Neleri kabul ediyorum: IP adresimin kaydedileceğini, adli makamlarca istenmesi durumunda ip adresimin yetkililerle paylaşılacağını, yazılan yorumların sorumluluğunun tarafıma ait olduğunu, yazımın, yetkililerce, fikrim sorulmaksızın yayından kaldırılabileceğini bu siteye girdiğim andan itibaren kabul etmiş sayılırım.
 
 
   
 
Elf
8 Mart 2020 Pazar 12:24
çok önemli bilgileri sunan yazara teşekkür ediyorum.
Katılıyorum  Katılmıyorum  
Puan verilmemiş
Tarihçi
21 Şubat 2020 Cuma 14:38
Cumhuriyetin liseleri ile sadece üniversite sınavlarına hazırlanan liseliler arasındaki büyük fark ibret verici. Bize anlatan yazının müellifine teşekkürler.
Katılıyorum  Katılmıyorum  
%100
HK
19 Şubat 2020 Çarşamba 14:31
Çok ilginç ve değerli yazılarınız ülkenin kara gündeminde heba oluyor. Keşke kitap haline getirseniz, çok daha kalıcı olur diye düşünüyürum.
Katılıyorum  Katılmıyorum  
%100
 
FACEBOOK YORUM Yorumlarınızı Facebook hesabınız üzerinden yapın hemen onaylansın...
 
 
 
LANA’NIN KAYIP BEBEĞİ
 
İbrahim Köktener
 
 
TÜRKİYE’DE PLANÖRCÜLÜĞÜN GELİŞİMİ
 
Osman Gazi Baykal
 
 
UCUZ HAYATLAR
 
Faruk Sayılır
 
 
PAS GEÇME/GEÇMEME KARARININ PSİKOLOJİSİ
 
Prof. Dr. Muzaffer Çetingüç
 
 
ACT KAZASI
 
Engin Aksüt
 
 
2020 YILINA GİRERKEN HAVACILIK İSTATİSTİKLERİ
 
Şeref Sezgin
 
 
TAVAN FİYAT SADECE BİR PRENSİP ANLAŞMASIDIR
 
Tuğba İncel
 
 
EYLEM NEDEN AÇILIŞA YAKIN TARİHTE BAŞLADI
 
Cem Gök
  ÇOK OKUNANLAR
  FOTO GALERİ
SİNGAPUR AIRSHOW-2020

SİNGAPUR AIRSHOW-2020

  VİDEO GALERİ
LÜBNAN'A FİRARIN PERDE ARKASI

LÜBNAN'A FİRARIN PERDE ARKASI

  GÜNÜN MANŞETLERİ
 
THY YÖNETİMİNDE DEĞİŞİKLİK
KIŞ TARİFESİNİ ERKEN AÇIKLADI
TÜRK HAVA YOLLARI'NDAN BİLET DUYURUSU
THY BUGÜN 1062 YOLCU UÇURACAK
İSPANYA'DA FAALİYETİNİ ASKIYA ALDI
EASYJET TÜM UÇUŞLARI DURDURDU
İSTANBUL HAVALİMANI'NDA YENİ UYGULAMA
FİLİPİNLER'DE AMBULANS UÇAK DÜŞTÜ
KASIRGA HAVAALANINA HASAR VERDİ
MOTOR TESTİ HANGAR UÇURDU
 
  UÇUŞ BİLGİLERİ
İç Hatlar Dış Hatlar
Geliş Gidiş Geliş Gidiş
  İstanbul Atatürk
  İstanbul S. Gökçen
  Ankara
  Antalya
  HAVA DURUMU
  İstanbul
Salı Çarşamba Perşembe
5 / 10 °C 5 / 8 °C 4 / 7 °C
  ARŞİV
 
   
 
 
UNUTMAYACAĞIZ...
 
Onur Güntürkün
 
 
UNUTMAYACAĞIZ…
 
Ünal Başusta
 

  •Künye
  •İletişim
  •Havacılık Haberleri
  •Röportaj
  •Türkiye'den
  •Dünyadan
  •Seyahat Rotası
  •Havacılık
  •Uçuş Eğitim
  •Havalimanları
  •Göklere Veda
  •Havacılık Emekçileri
  •Havacılık
  •Reklam Videoları
  •Röportaj
  •Video Haber
  •thy
  •İstanbul Havalimanı
  •Corona virüs
  •Türk Hava Yolları
  •NASA